شکستگی بینی (Nasal fracture) یکی از شایعترین آسیبهایی است که پس از ضربه به صورت اتفاق میافتد. بینی در بخش میانی صورت قرار دارد و به دلیل بیرونزدگی طبیعیاش بیشتر از سایر استخوانها در معرض آسیب است. این آسیب گاهی فقط باعث تورم و درد میشود و گاهی ساختار استخوانی را جابهجا میکند و نفس کشیدن فرد را مختل میکند. شناخت دقیق علائم، روشهای تشخیص و درمان باعث میشود فرد بهترین تصمیم را در اولین ساعتهای پس از ضربه بگیرد.
شکستگی بینی چیست و چگونه اتفاق میافتد؟
بینی از چند بخش ساخته شده است: استخوانهای قسمت بالایی، غضروفهای بخش میانی و پایینی، تیغه داخلی (سپتوم) و بافت نرم اطراف. هر ضربهای که نیروی کافی داشته باشد، میتواند استخوانهای پل بینی را ترک دهد یا جابهجا کند.
شایعترین شرایطی که باعث شکستگی بینی میشود عبارتاند از:
- برخورد در ورزشهایی مانند فوتبال و رزمی
- زمین خوردن
- ضربه ناشی از دعوا یا بیاحتیاطی
- تصادف خودرو یا موتور
- برخورد جسم سخت مثل توپ یا آرنج هنگام فعالیت روزمره
در بسیاری از موارد، فرد بلافاصله پس از ضربه متوجه تغییر شکل، درد، خونریزی یا احساس “کلیک” در استخوان میشود. شدت آسیب همیشه یکسان نیست؛ برخی شکستگیها ظریف هستند و باعث ترک خوردن استخوان میشود و برخی دیگر با جابهجایی شدید استخوان همراهاند.
چه علائمی نشان میدهد که دچار شکستگی بینی شدهام؟
- درد و حساسیت هنگام لمس: یکی از اولین نشانهها درد است؛ بهخصوص وقتی بینی را لمس میکنید یا کمی فشار میدهید. این درد به دلیل آسیب استخوان و بافتهای اطراف ایجاد میشود.
- تورم اطراف بینی و زیر چشمها: پس از ضربه، التهاب بهتدریج بیشتر میشود و ممکن است تا چند ساعت ادامه پیدا کند. این تورم گاهی آنقدر شدید است که تشخیص شکل واقعی بینی را سخت میکند.
- تغییر شکل ظاهری: اگر استخوان جابهجا شده باشد، فرد کجی یا فرورفتگی را بهوضوح میبیند. این تغییر معمولاً از همان لحظه ضربه قابل مشاهده است.
- خونریزی: بسیاری از افرادی که دچار شکستگی میشوند، خونریزی از یک یا هر دو سوراخ بینی را تجربه میکنند. دلیل آن آسیب به رگهای سطحی داخل بینی است.
- کبودی اطراف چشمها: یکی از نشانههایی که پزشکان به آن توجه میکنند، کبودی دور چشمهاست که یک تا دو روز بعد ظاهر میشود و نشان میدهد ضربه عمیقتر بوده است.
- گرفتگی و سختی در نفس کشیدن: اگر استخوان یا تیغه داخلی جابهجا شده باشد، هوا بهدرستی عبور نمیکند و فرد احساس میکند یک سمت بینی بسته شده است.
- صدای غیرعادی هنگام لمس: برخی افراد هنگام لمس، صدایی شبیه خرد شدن حس میکنند که نشاندهنده آسیب استخوانی است.
انواع شکستگی بینی
انواع مختلف شکستگی بینی عبارتند از:
شکستگی قسمت استخوانی بینی (Nasal Bone Fracture)
- شایع ترین نوع شکستگی بینی است.
- معمولاً به دلیل ضربه مستقیم به ناحیه بینی ایجاد میشود.
- ممکن است همراه با انحراف یا جابجایی استخوان باشد.
شکستگی قسمت غضروفی بینی (Nasal Septal Fracture)
- شامل شکستگی صفحه غضروفی بین دو سوراخ بینی (سپتوم) است.
- معمولاً همراه با شکستگی استخوانی بینی است.
- میتواند منجر به انحراف و تغییر شکل بینی شود
شکستگی چندگانه بینی (Comminuted Nasal Fracture)
- شامل خرد شدن و شکستگی متعدد استخوان و غضروف بینی است.
- اغلب به دلیل ضربه شدید یا تصادفات رخ میدهد.
- پیچیده ترین نوع شکستگی بینی است که نیازمند جراحی پیچیده تری است.
شکستگی تجزیه شده بینی (Segmental Nasal Fracture)
- شامل جدا شدن قطعات کوچک استخوان یا غضروف بینی است.
- نیازمند بازسازی دقیق این قطعات است.
درمان و پیگیری صحیح این انواع شکستگی بینی توسط متخصص جراحی ضروری است.
نحوه تشخیص شکستگی بینی
تشخیص شکستگی بینی معمولاً توسط بهترین متخصص گوش و حلق و بینی در تهران یا اورژانس انجام میشود. پزشک با مشاهده ظاهر بینی، بررسی تورم و کبودی، لمس استخوانها برای یافتن ناهماهنگی و ارزیابی قدرت تنفس از راه بینی، میتواند به وجود شکستگی مشکوک شود.
در صورت نیاز و برای تعیین دقیق نوع و شدت شکستگی، از تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا سیتیاسکن استفاده میشود. این فرایند کمک میکند تا آسیب بهدرستی تشخیص داده شده و مناسبترین روش درمان انتخاب شود.
فرق ضرب دیدگی و شکستگی بینی
| ویژگی | ضربدیدگی بینی | شکستگی بینی |
|---|---|---|
| تعریف | آسیب به بافت نرم و غضروف بینی بدون ترک یا جابهجایی استخوان | ترک یا جابهجایی استخوانهای بینی به دلیل ضربه مستقیم |
| درد | درد خفیف تا متوسط هنگام لمس | درد بیشتر و حساسیت شدید به لمس یا حرکت دادن بینی |
| تورم | تورم قابل توجه اما معمولاً کوتاهمدت | تورم شدید که میتواند چند روز ادامه داشته باشد و شکل بینی را تغییر دهد |
| تغییر شکل ظاهری | شکل بینی معمولاً طبیعی باقی میماند | کجی، فرورفتگی یا تغییر واضح در شکل بینی دیده میشود |
| خونریزی | ممکن است کمی خونریزی ایجاد شود | خونریزی واضح از یک یا هر دو سوراخ بینی شایع است |
| کبودی اطراف چشم | ممکن است خفیف باشد | کبودی معمولاً شدید و مشخص است و ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد ظاهر میشود |
| انسداد بینی | به ندرت ایجاد میشود | ممکن است یک یا هر دو سمت بینی بسته شوند و تنفس مختل شود |
| صدای غیرعادی هنگام لمس | ندارد | ممکن است صدای خرد شدن یا کلیک هنگام لمس احساس شود |
در ضربدیدگی بینی، معمولاً تنها بافت نرم آسیب میبیند و استخوان سالم باقی میماند، اما در شکستگی، استخوان ترک میخورد یا جابهجا میشود و برای تشخیص و درمان دقیق، مراجعه به پزشک ضروری است.
درمان شکستگی بینی چگونه انجام میشود؟
کم کردن تورم در روزهای اول: در ساعات و روزهای ابتدایی، استفاده از کمپرس سرد، استراحت کافی و بالا نگهداشتن سر باعث میشود شکل واقعی بینی قابل تشخیصتر باشد. پزشکان میگویند تورم باعث میشود ظاهر بینی گمراهکننده شود، بنابراین این مرحله برای تصمیمگیری درست اهمیت زیادی دارد.
جا انداختن استخوانها در زمان مناسب: اگر استخوان جابهجا شده باشد، پزشک پس از فروکش شدن تورم، با بیحسی موضعی استخوانها را به محل طبیعی بازمیگرداند. این کار باید در یک بازه زمانی محدود انجام شود، چون بعد از این مدت استخوانها شروع به خشک شدن میکنند و امکان اصلاح ساده سختتر میشود. جا انداختن اصولی میتواند از مشکلاتی مثل کجی دائمی یا دشواری تنفس جلوگیری کند.
بررسی و اصلاح تیغه داخلی بینی: یکی از بخشهای مهم ارزیابی شکستگی، بررسی تیغه بینی است. اگر خون در پشت تیغه جمع شده باشد، باید تخلیه شود تا از آسیب غضروف جلوگیری شود. در صورت جابهجایی تیغه، پزشک آن را همزمان با جااندازی استخوان اصلاح میکند تا مسیر تنفس باز بماند و در آینده مشکل انسداد ایجاد نشود.
قرار دادن اسپلینت خارجی و در صورت نیاز اسپلینت داخلی: پس از اصلاح استخوانها، یک اسپلینت کوچک روی بینی گذاشته میشود تا ساختار جدید در جای درست باقی بماند. گاهی داخل بینی نیز وسیلهای قرار داده میشود تا مسیر تنفس باز بماند یا تیغه ثابت شود. وجود این وسایل موقتی است و پس از چند روز برداشته میشود.
جراحی: اگر شکستگی شدید باشد، یا استخوانها چند تکه شده باشند، یا بینی دچار تغییر شکل گسترده شده باشد، جراحی انتخاب بهتری است. در این روش، پزشک ساختار داخلی و بیرونی بینی را با دقت ترمیم میکند تا هم ظاهر اصلاح شود و هم مسیر تنفس عملکرد طبیعی پیدا کند. این نوع درمان در شکستگیهای سنگین، دیررس یا مواردی که درمان اولیه انجام نشده مناسب است.
مراقبتهای ضروری پس از درمان: بعد از جا انداختن یا جراحی بینی، بیمار باید تا مدتی از ضربه خوردن بینی کاملاً دوری کند، هنگام خواب سر را بالا نگه دارد، فعالیت سنگین انجام ندهد و از فین کردن پرهیز کند. رعایت این نکات مانع از جابهجایی مجدد استخوانها میشود و روند ترمیم را بهتر پیش میبرد.
درمان خانگی شکستگی بینی
درمان خانگی شکستگی بینی بیشتر به کاهش درد و تورم کمک میکند و جایگزین ارزیابی پزشکی نیست، اما میتواند شرایط را تا زمان مراجعه بهتر کند. در ساعات اول، گذاشتن کمپرس سرد روی بینی در بازههای کوتاه میتواند التهاب را کمتر کند. بالا نگه داشتن سر هنگام خواب، فشار وارد نکردن به بینی، پرهیز از فین کردن و استفاده از مسکنهای رایج با نظر پزشک یا داروساز نیز توصیه میشود. اگر بدشکلی واضح، خونریزی شدید یا دشواری در نفس کشیدن وجود داشته باشد، باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کرد؛ زیرا این علائم میتوانند نشانه آسیب جدیتر باشند.
آیا شکستگی بینی خطرناک است؟
شکستگی بینی در بیشتر موارد خطر جانی ندارد، اما بیتوجهی به آن میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. اگر پس از ضربه، انسداد تنفسی شدید، خونریزی طولانی، کجی واضح یا تورم داخل تیغه بینی دیده شود، نیاز به بررسی فوری وجود دارد؛ زیرا تجمع خون در تیغه میتواند عفونت ایجاد کند و حتی به از بین رفتن غضروف منجر شود.
همچنین برخی ضربهها ممکن است همراه با آسیب به سینوسها، چشم یا قاعده جمجمه باشند. به همین دلیل، پزشکان تأکید میکنند که هر ضربه نسبتاً شدید به بینی باید در اولین فرصت معاینه شود تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
عوارض شکستگی بینی چیست؟
در صورت درمان ناقص یا دیرهنگام، این مشکلات ممکن است ایجاد شوند:
- کجی باقیمانده در پل بینی
- اختلال در جریان هوا
- انسداد تنفسی
- عفونت داخل بینی
- ضخیم شدن بافت داخلی
- تشکیل بافت اضافه
- تغییرات ظاهری آزاردهنده در بلندمدت
برخی عوارض ممکن است سالها بعد ظاهر شوند، بهخصوص اگر شکستگی در کودکی رخ داده باشد.
سوالات متداول
برای بررسی و درمان شکستگی بینی بهتر است به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید. دکتر خرمینژاد نیز در این زمینه تجربه و مهارت دارد و میتواند شکستگی بینی را معاینه، تشخیص و در صورت نیاز درمان کند.
اگر ضربه باعث آسیب به بخش داخلی یا التهاب شدید شود، بویایی ممکن است دچار اختلال شود. این حالت در بسیاری از افراد با کاهش تورم بهتر میشود، اما اگر آسیب زیاد باشد، ممکن است طولانیتر باقی بماند.
برای پیشگیری از شکستگی بینی، هنگام ورزشهای پرخطر مانند رزمی یا فوتبال از محافظ بینی استفاده کنید و هنگام دوچرخهسواری یا رانندگی همیشه کلاه و تجهیزات ایمنی مناسب بپوشید. همچنین مراقبت در محیطهای پرخطر و جلوگیری از برخورد با اجسام سخت میتواند احتمال آسیب را کاهش دهد.
من بینیم سه سال پیش تو تصادف شکست. الان دو سال گذشته میتونم عمل کنم؟
سلام. بله محدودیتی ندارید برای عمل زیبایی بینی.